Metroda birine çarptınız. Az önce suç işlemişsiniz gibi af mı dilersiniz, yoksa kibarca başınızı sallayıp yolunuza devam mı edersiniz?
"Özür dilerim" için yanlış kelimeyi kullanıyorsanız, fark etmeden durumu tuhaflaştırıyor olabilirsiniz.
Ders kitapları genellikle Duìbuqǐ ifadesini özür için varsayılan kelime olarak öğretir. Gerçekte ana dili Çince olanlar bunu daha ölçülü kullanır. Kalabalık bir asansörde birinin yanından geçmek istediğiniz her seferinde bunu söylerseniz fazla dramatik duyulursunuz.
Doğal konuşmak için ince buhaoyise ve duibuqi farkını öğrenmeniz gerekir. Biri suç kabul eder; diğeri sosyal sürtünmeyi yumuşatır.
Ağır top: Dui Bu Qi (对不起)
Duìbuqǐ ifadesinin kelime kelime yapısına bakalım.
- Duì (对): Yüz yüze gelmek / uymak.
- Bu (不): Değil.
- Qǐ (起): Kalkmak / yukarı.
Bir araya geldiğinde kelimenin çağrışımı "yüzüne bakamam" veya "sana layık olamadım" gibidir. Borç ya da yük hissi taşır. Bir kusur kabulüdür.
Bunu gerçekten hata yaptığınızda kullanırsınız. Bir şeyi kırdınız. Birinin duygularını incittiniz. Siz olmadan başlamış bir toplantıya çok geç kaldınız.
"Ben mahvettim" özrü Yanlışlıkla bir iş arkadaşının dizüstü bilgisayarına sıcak kahve dökmek.
Sen: 对不起！真的对不起！ Pinyin: Duìbuqǐ! Zhēnde duìbuqǐ! Anlam: Özür dilerim! Gerçekten çok özür dilerim!
Bunu sadece bir yabancıdan çantasını çekmesini istemek için kullanırsanız fazla ağır kaçar. Öksürdüğünüz için diz çöküp af dilemek gibi olur.
Sosyal İsviçre çakısı: Bu Hao Yise (不好意思)
Aslında zamanın %90’ında kullanacağınız ifade budur. Bùhǎoyìsi sihirli bir ifadedir.
Kelime anlamı kabaca "iyi olmayan anlam" veya "iyi olmayan his"tir. Türkçeye duruma göre "mahcup oldum", "kusura bakmayın", "pardon" ya da "rahatsız ediyorum" gibi çevrilir.
Odağı suçunuza değil, hissinize (mahcubiyet/çekingenlik) koyar. Bir tampon oluşturur. Birini biraz rahatsız ettiğinizi kabul eder, ama atalarına karşı günah işlemiş gibi durmaz.
Ne zaman kullanılır:
- Pardon / müsaade: Birinden kenara çekilmesini istemek.
- Dikkat çekmek: Garsonu veya çalışanı bölmek.
- Küçük kazalar: Birinin ayağına hafifçe basmak.
- Rica yumuşatmak: Bir iyilik istemek.
- Hediye almak (bölgeye göre): Alçakgönüllülük göstermek.
"Sosyal yağlayıcı" senaryosu Trenden inmek için insanların arasından geçmeye çalışmak.
Sen: 不好意思，借过一下。 Pinyin: Bùhǎoyìsi, jièguò yīxià. Anlam: Pardon, bir geçebilir miyim?
Burada Duìbuqǐ kullanırsanız insanlar az önce ceplerini karıştırdığınızı düşünebilir.
"Yüz" mantığı (Mianzi)
Miànzi yani "yüz" kavramını anlamak bu farkı netleştirir.
- Duìbuqǐ, onların yüzüne veya malına zarar verdiğinizi kabul eder. Telafi borcunuz vardır.
- Bùhǎoyìsi, sizin kendinizi alçalttığınızı gösterir. Uyumu bozduğunuz için mahcupsunuzdur. Karşı taraf söylemeden önce tuhaflığı kabul ederek kendi yüzünüzü de korursunuz.
"Yüz" kavramının etkileşimleri nasıl etkilediğini daha derin anlamak isterseniz kaba olmadan içki reddetmeyi veya yabancılara doğru hitap etmeyi anlatan rehberlere bakın.
Senaryo rehberi: Hangisini kullanmalıyım?
İşte kısa kopya kağıdınız. Şüphede kalırsanız kendinize sorun: Zarar mı verdim, yoksa sadece sürtünme mi yarattım?
| Durum | İfade | Neden? |
|---|---|---|
| Birinin ayağına basmak (hafifçe) | 不好意思 | Küçük bir fiziksel kazadır. |
| Birinin ayağına basmak (sertçe) | 对不起 | Gerçek acı verdiniz. |
| Bir yabancıya yol sormak | 不好意思 | Gününü bölüyorsunuz. |
| Akşam yemeğine geç kalmak (5 dk) | 不好意思 | Küçük sosyal sürtünme. |
| Akşam yemeğine geç kalmak (1 saat) | 对不起 | Zamanlarını ciddi şekilde boşa harcadınız. |
| Garson yanlış yemek getirdi | 不好意思 | Burada kibarca dikkat çekmek için kullanılır. |
| Bir iltifatı reddetmek | 不好意思 | Alçakgönüllülük/mahcubiyet gösterir. |
Nasıl cevap verilir
Biri sizden özür dilerse doğru cevap gerekir. Öylece bakmayın.
Dui Bu Qi’ye cevap
Méiguānxì kullanın.
- Chinese: 没关系
- Anlam: Önemli değil / sorun yok.
Bu Hao Yise’ye cevap
Méi shì kullanın.
- Chinese: 没事
- Anlam: Bir şey değil / sorun yok.
Tayvan’daysanız sık sık Bù huì (不会) duyarsınız; bu "sorun olmaz" anlamının kısa halidir.
Bölgesel not: Tayvan’daki "teşekkür"
Tayvan’da Bùhǎoyìsi aşırı sık kullanılır. Neredeyse "teşekkür ederim" gibi çalışır.
Bir iş arkadaşınız size bubble tea alırsa Xièxie (teşekkürler) demek gayet normaldir. Ama Bùhǎoyìsi demek şunu ima eder: "Benim için para ve emek harcaman beni mahcup etti; inceliğin karşısında alçakgönüllü hissediyorum." Bir iyiliği kabul etmenin çok kibar bir yoludur.
Kısa özet
- Dui Bu Qi: Suçluyum. Seni incittim. (Az kullan).
- Bu Hao Yise: Pardon. Mahcubum. Rahatsız ettiğim için kusura bakma. (Günlük kullan).
- Cevap: Ağır olana Mei guan xi, hafif olana Mei shi de.
Dünyanın ağırlığını omuzlarınızda taşımayı bırakın. Gerçekten bir vazo kırmadıysanız, aradığınız ifade büyük ihtimalle Bu Hao Yise.
