"Merhaba" Başağrısı
Çin'e yeni indiniz. Bir taksiye bindiniz ve şoföre nereye gideceğinizi söylemeniz gerekiyor.
Ona "Şoför Bey" mi diyeceksiniz? "Beyefendi" mi? Yoksa o size bakana kadar boğazınızı temizleyip garip sesler mi çıkaracaksınız?
Çince birinin dikkatini çekmek mayın tarlasında yürümek gibi hissettirebilir. Yanlış kelimeyi kullanırsanız, yanlışlıkla genç bir kadına "yaşlı teyze" diyebilir (sosyal intihar) veya soğuk ve robotik hissettiren bir terim kullanabilirsiniz.
Çoğu ders kitabı size "Beyefendi" için 先生 (xiān sheng) ve "Hanımefendi" için 女士 (nǚ shì) kelimelerini öğretir. Bunlar kibar olsa da genellikle mesafe yaratır. Doğal duyulmak istiyorsanız, ders kitabı robotu gibi konuşmayı bırakmanız gerekir. Çin'de (tıpkı Türkiye'de olduğu gibi) yabancılara daha çok mahalleden biriymiş gibi davranırız, ancak doğru kişiyi seçmeniz gerekir.
İşte kimseyi gücendirmeden Çin sokaklarındaki sosyal hiyerarşide nasıl gezineceğiniz.
"Xiaojie" Durumu
Kibar unvanlara geçmeden önce, 小姐 (xiǎo jiě) kelimesini ele almamız gerekiyor.
Teknik olarak "Bayan" veya "Matmazel" anlamına gelir. Ders kitabınız muhtemelen genç kadınlar için bunu kullanmanızı söylemiştir.
Gerçekte ise durum karışıktır.
Kuzey Çin'in birçok yerinde (Pekin gibi), bir yabancıya 小姐 demek tarihsel olarak seks işçiliği ile ilişkilendirilmiştir. Genç nesille birlikte bu damgalama azalıyor ve Şanghay gibi kozmopolit şehirlerde lüks mekanlarda normal şekilde kullanıldığını duyabilirsiniz.
Yine de neden riske giresiniz?
Bölgesel Kural:
Tayvan: 小姐 tamamen güvenli, kibar ve standarttır. Özgürce kullanın.
Anakara Çin: Dikkatli olun.
Güvenli Alternatifler (Anakara):
- Genç bir kadına: 美女 (měi nǚ) - Kelime anlamı "Güzel kız". Bunun Türkçe veya İngilizcede kulağa flörtöz geldiğini biliyorum (bir garsona "Güzellik bakar mısın" demek gibi), ancak Çin'de bir garsonun veya tezgahtarın dikkatini çekmenin standart ve dostça yolu budur.
- Genç bir adama: 帅哥 (shuài gē) - Kelime anlamı "Yakışıklı". Yine, bir garsona seslenmek için tamamen normaldir.
(Restoranlar için özel olarak daha fazla yardıma ihtiyacınız varsa, Çince garson çağırma rehberimize göz atın).
Senaryo 1: Taksi Şoförü
Asla bir taksi şoförüne 叔叔 (shū shu - Amca) demeyin. Bu, bir profesyonelle değil de akrabanızla konuşuyormuşsunuz gibi çocukça duyulabilir.
Herhangi bir mavi yakalı çalışan (taksi şoförü, tesisatçı, kurye) için en iyi kelime kesinlikle 师傅 (shī fu)'dur.
Kelime anlamı "Usta"dır (Kung Fu'yu düşünün), ancak modern toplumda "Becerikli Profesyonel" anlamına gelir. Bizdeki "Usta" hitabının tam karşılığıdır ve zanaatlarına saygı gösterir.
- Siz: 师傅，麻烦去这个地址。 (Shī fu, má fan qù zhè ge dì zhǐ.) - Usta, sana zahmet şu adrese gidelim.
Senaryo 2: Dükkan Sahibi
Bir bakkala veya küçük bir restorana girdiniz. Tezgahın arkasındaki kişi muhtemelen mekanın sahibidir (ya da sahibi olduklarını varsayarak kibarlık yapıyorsunuzdur).
Onlara "Patron" deyin.
- Erkeğe: 老板 (lǎo bǎn)
- Kadına: 老板娘 (lǎo bǎn niáng)
Bu harikalar yaratır. Herkes kendisine patron denmesinden hoşlanır.
- Siz: 老板，这个多少钱？ (Lǎo bǎn, zhè ge duō shǎo qián?) - Patron, bu ne kadar?
Senaryo 3: "Ayi" ve "Shushu" Kuralı
Peki, "Teyze" ve "Amca"yı gerçekten ne zaman kullanmalısınız?
Kural Göreceli Yaştır.
Bu terimleri genellikle ebeveynlerinizin kuşağındaki insanlar için kullanırsınız.
- 阿姨 (ā yí): Teyze. Sizden belirgin şekilde yaşlı kadınlar için kullanın (15-20+ yaş büyük düşünün).
- 叔叔 (shū shu): Amca. Sizden belirgin şekilde yaşlı erkekler için kullanın.
Tehlike Bölgesi: Eğer bir kadına 阿姨 derseniz ve o sizden sadece 5 veya 10 yaş büyükse, yaşlı göründüğünü ima ettiğiniz için alınabilir. (Türk kültüründe bir kıza yanlışlıkla "Teyze" demenin yarattığı o soğuk rüzgarı düşünün, aynısı!)
"Shushu" Tuzağı: Aynı mantık erkekler için de geçerlidir. 30'lu veya 40'lı yaşlardaki bir erkeğe "Amca" demek egosuna darbe vurabilir. Açıkça yaşlı biri gibi görünmüdikçe "Abi" (Da ge) kullanın!
Emin değilseniz, gençten yana olun. Onlara "Abi" veya "Abla" deyin.
- 大哥 (dà gē): Abi / Büyük Birader. (Sizden biraz büyük bir erkek için).
- 大姐 (dà jiě): Abla. (Sizden biraz büyük bir kadın için).
Diyalog Örneği: Yol Sorma
Hadi uygulamada görelim. Yaşlı bir teyseye (belli ki yaşlı biri) yol soruyorsunuz.
- Siz: 阿姨，打扰一下，地铁站在哪儿？ (Ā yí, dǎ rǎo yí xià, dì tiě zhàn zài nǎr?) - Teyze, rahatsız ediyorum, metro istasyonu nerede?
- Ayi: 一直走就到了。 (Yì zhí zǒu jiù dào le.) - Dümdüz git, orada.
- Siz: 谢谢阿姨！ (Xiè xie ā yí!) - Sağ ol teyze!
Hızlı Başvuru Sözlüğü
İşte yabancılara hitap etmek için kopya kağıdınız.
| Basitleştirilmiş | Geleneksel | Pinyin | Anlam | Not |
|---|---|---|---|---|
| 师傅 | 師傅 | shī fu | Usta / Efendi | Taksi şoförleri, tamirciler için kullanın. |
| 阿姨 | 阿姨 | ā yí | Teyze | Anne-babanız yaşındaki kadınlar. (Dikkatli olun!) |
| 叔叔 | 叔叔 | shū shu | Amca | Anne-babanız yaşındaki erkekler. (Dikkatli olun!) |
| 美女 | 美女 | měi nǚ | Güzel Kız | Genç kadınlar/garsonlar için standarttır. |
| 帅哥 | 帥哥 | shuài gē | Yakışıklı | Genç erkekler/garsonlar için standarttır. |
| 老板 | 老闆 | lǎo bǎn | Patron | Dükkan sahipleri, işletmeciler. |
| 不好意思 | 不好意思 | bù hǎo yì si | Pardon / Bakar mısınız | En güvenli seçenek: Sadece bunu söyleyin ve unvanı boşverin! |
Son İpucu: Nihai Hile Kodu (Cheat Code)
Eğer panikliyorsanız ve yaşlarını kestiremiyorsanız ya da birini gücendirme riskine girmek istemiyorsanız, unvanı tamamen atlayın.
Söze 你好 (nǐ hǎo) veya daha da iyisi 不好意思 (bù hǎo yì si) ile başlayın.
Kibardır, cinsiyetten bağımsızdır ve risksizdir. Bunu ne zaman kullanacağınız ile "Duibuqi" arasındaki fark konusunda kafanız karıştıysa, Çincede Özür Dilemek vs. Pardon yazımızı okuyun.
Ama bir yerli gibi tınlamak istiyorsanız? O taksiye atlayın ve kendinizden emin bir şekilde 师傅 deyin.
