被 (bèi) ช่วยให้เริ่มประโยคด้วยคนหรือสิ่งที่ได้รับผลจากการกระทำ เช่น 我的自行车被小林修好了。 (Wǒ de zì xíng chē bèi Xiǎo Lín xiū hǎo le.) “จักรยานของฉันได้รับการซ่อมจนใช้ได้แล้วโดยเสี่ยวหลิน” จักรยานยังเป็นจุดสนใจ ส่วนที่ตามมาบอกว่าเกิดอะไรขึ้นกับมัน
นี่เป็นข่าวดี แม้ 被 จะปรากฏกับเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์บ่อย แต่ไม่ได้บังคับว่าความหมายต้องเป็นเรื่องร้าย
จักรยานคันเดียว เริ่มเล่าได้สองแบบ
ตัวอย่างในบทความแต่งขึ้นเพื่ออธิบาย ไม่ใช่คำพูดที่ยกมาจากบทสนทนาจริง
小林修好了我的自行车。Xiǎo Lín xiū hǎo le wǒ de zì xíng chē.
เสี่ยวหลินซ่อมจักรยานของฉันเสร็จแล้ว
ประโยคนี้เหมาะตอบว่า “เสี่ยวหลินทำอะไร” แต่ถ้ามีคนถามถึงจักรยานที่เสียอยู่ อาจเปลี่ยนจุดเริ่มเป็น:
我的自行车被小林修好了。Wǒ de zì xíng chē bèi Xiǎo Lín xiū hǎo le.
จักรยานของฉัน เสี่ยวหลินซ่อมให้เสร็จแล้ว
เหตุการณ์เหมือนเดิม แต่จุดเริ่มต่างกัน แบบพื้นฐานคือ คนหรือสิ่งที่รับผล + 被 + ผู้กระทำ + การกระทำพร้อมรายละเอียด ผู้กระทำอาจเป็นคนหรือสิ่งที่ทำให้เกิดการกระทำก็ได้ อย่าใส่จักรยานซ้ำหลังคำกริยา เพราะมันอยู่ต้นประโยคแล้ว
เก็บผลลัพธ์ไว้ ไม่ใช่เหลือแต่คำกริยา
修好 (xiū hǎo) หมายถึงซ่อมจนเรียบร้อย 好 บอกผล ส่วน 了 นำเสนอว่าเหตุการณ์เสร็จสิ้นแล้ว ไม่ได้แค่เรียกชื่อกิจกรรมว่า “ซ่อม”
ในประโยคที่รายงานเหตุการณ์อย่างเป็นอิสระ การวางกริยาเปล่า ๆ หลัง 被 มักทำให้ฟังเหมือนยังไม่จบ ควรมีผลลัพธ์ การเสร็จสิ้น หรือรายละเอียดที่เกี่ยวข้อง แต่ไม่ได้แปลว่าประโยคถูกกระทำทุกประโยคต้องลงท้ายด้วย 了 เช่น 我不想被打扰。 (Wǒ bù xiǎng bèi dǎ rǎo.) “ฉันไม่อยากถูกรบกวน” ไม่ได้รายงานเหตุการณ์ที่เสร็จแล้ว อ่านต่อใน เรื่อง 了 กับอดีต
เมื่อไม่สำคัญว่าใครเป็นคนทำ
我的自行车被修好了。Wǒ de zì xíng chē bèi xiū hǎo le.
จักรยานของฉันซ่อมเสร็จแล้ว
ละเสี่ยวหลินได้ถ้ากำลังคุยถึงสภาพจักรยาน ไม่ใช่คนซ่อม บทอธิบายไวยากรณ์ของ Lina Shen ก็กล่าวถึงรูปที่ไม่ระบุผู้กระทำนี้ ไม่ต้องเติม “ใครบางคน” เพียงเพื่อให้มีคำหลัง 被
พบเรื่องร้ายบ่อย ไม่ได้แปลว่าห้ามใช้กับเรื่องดี
她被老师表扬了。Tā bèi lǎo shī biǎo yáng le.
เธอได้รับคำชมจากครู
ประโยคเน้นประสบการณ์ของเธอ ใน งานภาษาศาสตร์ที่เผยแพร่ผ่าน EdUHK Andy C. Chin กล่าวถึงตัวอย่างภาษาจีนกลางที่ให้ผลดีอย่างชัดเจนในเชิงอรรถ 17 งานนี้ศึกษาเรื่องภาษากวางตุ้งเป็นหลัก แต่ที่อ้างตรงนี้คือส่วนเปรียบเทียบภาษาจีนกลางเท่านั้น
อย่างไรก็ตาม อย่าเปลี่ยนประโยคไทยที่มี “ได้รับ” ทุกประโยคเป็น 被 ยังต้องพิจารณาว่าสมควรเสนอการกระทำเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นกับประธานหรือไม่ 会议被取消了。 (Huì yì bèi qǔ xiāo le.) “การประชุมถูกยกเลิกแล้ว” รายงานความเปลี่ยนแปลง ส่วนผู้พูดจะดีใจหรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่ง
วางคำปฏิเสธก่อน 被
自行车没被偷走。Zì xíng chē méi bèi tōu zǒu.
จักรยานไม่ได้ถูกขโมยไป
没 ปฏิเสธเหตุการณ์และอยู่ก่อน 被 ในแบบนี้อย่าย้ายไปไว้ระหว่างผู้กระทำกับกริยา และไม่ใส่ 了 ของเหตุการณ์ที่เสร็จแล้วท้ายประโยค ต่างจาก 不想 ก่อนหน้านี้ซึ่งปฏิเสธความต้องการ ดู ความต่างระหว่าง 不 กับ 没
บางครั้งไม่ต้องมีคำแสดงการถูกกระทำ
门修好了。 (Mén xiū hǎo le.) บอกสั้น ๆ ได้ว่า “ประตูซ่อมเสร็จแล้ว” ส่วน 门开着。 (Mén kāi zhe.) “ประตูเปิดอยู่” บอกสภาพ คำแปลไทยไม่ได้ทำให้จำเป็นต้องเพิ่ม 被 เปรียบเทียบกับเหตุการณ์ 门被风吹开了。 (Mén bèi fēng chuī kāi le.) “ประตูถูกลมพัดเปิดออก”
เอกสารไวยากรณ์เสริมของ University of Washington แยกวิธีแสดงความหมายภาษาจีนหลายแบบที่ตรงกับประโยคถูกกระทำในภาษาอังกฤษ ส่วน เรื่อง 在 กับ 着 ขยายความต่างระหว่างการกระทำกับสภาพ
ลองใช้พัสดุที่เพื่อนร่วมห้องเอาไป: 快递被室友拿走了。 (Kuài dì bèi shì yǒu ná zǒu le.) “พัสดุถูกเพื่อนร่วมห้องเอาไปแล้ว” คุณกำลังพูดถึงพัสดุ หรือรายงานว่าเพื่อนทำอะไร? เลือกจุดสนใจก่อน ย่อมมีประโยชน์กว่าการแปลเป็น 被 โดยอัตโนมัติ
คำถามที่พบบ่อย
ผู้กระทำต้องเป็นคนหรือไม่?
ไม่ต้อง ตัวอย่างประตูมีลมเป็นสาเหตุ ให้ดูบทบาทในประโยค ไม่ใช่มองหาแต่ชื่อคน
ใช้ 叫 หรือ 让 แทน 被 ได้ทุกที่หรือไม่?
ไม่ได้ ทั้งสองคำมีการใช้และข้อจำกัดอื่น โดยเฉพาะรูปไม่ระบุผู้กระทำที่สอนในบทนี้ ไม่ใช่คำที่นำมาแทนได้ตรง ๆ เรียน 被 ให้เข้าใจก่อน แล้วค่อยเทียบการใช้ในบริบทสนทนา
ใช้ตัวเต็มแล้วลำดับคำเปลี่ยนไหม?
ไม่เปลี่ยน รูปอย่าง 车 และ 扬 ต่างกัน แต่บทบาทพื้นฐานในภาษาจีนกลางตรงนี้เหมือนเดิม ไม่ได้หมายความว่าภาษากวางตุ้งใช้โครงสร้างเหมือนกันทุกอย่าง
