Cơn đau đầu mang tên "Xin chào"
Bạn vừa đáp xuống Trung Quốc. Bạn bước lên taxi và cần nói cho tài xế biết nơi cần đến.
Bạn sẽ gọi ông ấy là "Ngài tài xế"? "Thưa ông"? Hay bạn chỉ hắng giọng một cách ngượng ngùng cho đến khi ông ấy nhìn bạn?
Việc thu hút sự chú ý của ai đó bằng tiếng Trung có thể cảm thấy như đang đi vào bãi mìn. Dùng sai từ, và bạn có thể vô tình gọi một cô gái trẻ là "bà thím già" (một hành động tự sát về mặt xã giao) hoặc sử dụng một từ ngữ nghe cứng nhắc và vô hồn.
Hầu hết các sách giáo khoa đều dạy bạn dùng 先生 (xiān sheng) cho "Ông/Ngài" và 女士 (nǚ shì) cho "Bà/Cô". Mặc dù những từ này lịch sự, nhưng chúng thường tạo ra khoảng cách. Nếu bạn muốn nghe tự nhiên, bạn cần ngừng nói chuyện như một con robot sách giáo khoa. Ở Trung Quốc, cũng giống như ở Việt Nam, chúng ta coi người lạ như thành viên trong cộng đồng, nhưng bạn phải chọn đúng vai vế.
Dưới đây là cách điều hướng hệ thống phân cấp xã hội trên đường phố Trung Quốc mà không làm mất lòng ai.
Tình huống "Xiaojie"
Trước khi đến với các danh xưng lịch sự, chúng ta cần giải quyết từ 小姐 (xiǎo jiě).
Về mặt kỹ thuật, nó có nghĩa là "Cô" hoặc "Tiểu thư". Sách giáo khoa của bạn có lẽ đã bảo bạn dùng từ này cho bất kỳ phụ nữ trẻ nào.
Trong thực tế, nó phức tạp hơn nhiều.
Ở nhiều nơi thuộc miền Bắc Trung Quốc (như Bắc Kinh), việc gọi một người lạ là 小姐 trong lịch sử từng bị gắn liền với nghề mại dâm. Điều này đang dần bớt kỳ thị hơn với thế hệ trẻ, và ở các thành phố quốc tế như Thượng Hải, bạn có thể nghe thấy nó được sử dụng bình thường trong các cơ sở cao cấp.
Tuy nhiên, tại sao phải mạo hiểm?
Quy tắc Vùng miền:
Đài Loan: 小姐 hoàn toàn an toàn, lịch sự và chuẩn mực. Hãy sử dụng thoải mái.
Trung Quốc Đại lục: Hãy thận trọng.
Các lựa chọn thay thế an toàn (Đại lục):
- Với một phụ nữ trẻ: 美女 (měi nǚ) - Nghĩa đen là "Mỹ nữ" (Người đẹp). Tôi biết điều này nghe có vẻ tán tỉnh trong tiếng Anh (hoặc hơi sến trong tiếng Việt), nhưng ở Trung Quốc, đây là cách tiêu chuẩn, thân thiện để gọi một nữ phục vụ bàn hoặc nhân viên bán hàng (tương tự như cách các tiểu thương ở chợ Việt Nam hay gọi khách là "Người đẹp").
- Với một nam thanh niên: 帅哥 (shuài gē) - Nghĩa đen là "Soái ca" (Trai đẹp). Một lần nữa, từ này hoàn toàn bình thường để gọi nam phục vụ.
(Nếu bạn cần giúp đỡ cụ thể hơn tại nhà hàng, hãy xem hướng dẫn của chúng tôi về cách gọi phục vụ bàn bằng tiếng Trung).
Kịch bản 1: Tài xế Taxi
Đừng bao giờ gọi tài xế taxi là 叔叔 (shū shu - Chú). Điều này nghe có vẻ trẻ con, giống như bạn đang nói chuyện với họ hàng thay vì một người làm nghề chuyên nghiệp.
Đây là điểm khác biệt văn hóa so với Việt Nam, nơi chúng ta thường gọi tài xế là "Chú" hoặc "Bác" một cách lịch sự. Ở Trung Quốc, từ tốt nhất tuyệt đối cho bất kỳ công nhân lao động chân tay nào (tài xế taxi, thợ sửa ống nước, nhân viên giao hàng) là 师傅 (shī fu).
Nó có nghĩa đen là "Sư phụ" (nghĩ đến Kung Fu), nhưng trong xã hội hiện đại, nó có nghĩa là "Bác tài" hoặc "Thợ lành nghề". Nó thể hiện sự tôn trọng đối với tay nghề của họ.
- Bạn: 师傅，麻烦去这个地址。 (Shī fu, má fan qù zhè ge dì zhǐ.) - Bác tài, làm phiền đưa tôi đến địa chỉ này.
Kịch bản 2: Chủ cửa hàng
Bạn bước vào một cửa hàng tiện lợi hoặc một quán ăn nhỏ. Người đứng sau quầy có khả năng là chủ nơi đó (hoặc bạn chỉ đang tỏ ra lịch sự bằng cách giả định họ là chủ).
Hãy gọi họ là "Sếp" hoặc "Ông/Bà chủ".
- Với đàn ông: 老板 (lǎo bǎn) - Ông chủ.
- Với phụ nữ: 老板娘 (lǎo bǎn niáng) - Bà chủ.
Điều này cực kỳ hiệu quả. Ai cũng thích được gọi là ông chủ cả.
- Bạn: 老板，这个多少钱？ (Lǎo bǎn, zhè ge duō shǎo qián?) - Ông chủ, cái này bao nhiêu tiền?
Kịch bản 3: Quy tắc "Ayi" và "Shushu"
Được rồi, vậy khi nào thì bạn thực sự sử dụng "Dì" và "Chú"?
Quy tắc là Tuổi tác tương đối.
Bạn thường sử dụng những thuật ngữ này cho những người trạc tuổi cha mẹ mình. Điều này rất giống với cách xưng hô "Cô/Dì/Chú/Bác" ở Việt Nam.
- 阿姨 (ā yí): Dì/Cô. Dùng cho phụ nữ lớn tuổi hơn bạn đáng kể (khoảng 15-20 tuổi trở lên).
- 叔叔 (shū shu): Chú. Dùng cho đàn ông lớn tuổi hơn bạn đáng kể.
Vùng nguy hiểm: Nếu bạn gọi một phụ nữ là 阿姨 mà cô ấy chỉ hơn bạn 5 hoặc 10 tuổi, cô ấy có thể bị xúc phạm vì bạn đang ám chỉ cô ấy trông già.
Cạm bẫy "Shushu": Lô-gic tương tự áp dụng cho nam giới. Gọi một người đàn ông độ tuổi 30-40 là "Chú" có thể làm tổn thương cái tôi của họ. Hãy dùng "Anh" (Da ge) trừ khi người đó rõ ràng trông như người cao tuổi!
Nếu bạn không chắc chắn, hãy nghiêng về phía trẻ trung hơn. Hãy gọi họ là "Anh" hoặc "Chị".
- 大哥 (dà gē): Đại ca (Anh trai). (Dành cho người nam lớn hơn bạn một chút).
- 大姐 (dà jiě): Đại tỷ (Chị gái). (Dành cho người nữ lớn hơn bạn một chút).
Ví dụ hội thoại: Hỏi đường
Hãy xem cách áp dụng trong thực tế. Bạn đang hỏi đường một người phụ nữ lớn tuổi (rõ ràng là người cao tuổi).
- Bạn: 阿姨，打扰一下，地铁站在哪儿？ (Ā yí, dǎ rǎo yí xià, dì tiě zhàn zài nǎr?) - Cô ơi, làm phiền một chút, ga tàu điện ngầm ở đâu ạ?
- Ayi: 一直走就到了。 (Yì zhí zǒu jiù dào le.) - Cứ đi thẳng là tới thôi.
- Bạn: 谢谢阿姨！ (Xiè xie ā yí!) - Cảm ơn cô ạ!
Từ vựng tham khảo nhanh
Dưới đây là bảng "phao" cứu sinh cho bạn khi xưng hô với người lạ.
| Giản thể | Phồn thể | Pinyin | Nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| 师傅 | 師傅 | shī fu | Sư phụ / Bác | Dùng cho tài xế taxi, thợ bảo trì. |
| 阿姨 | 阿姨 | ā yí | Dì / Cô | Phụ nữ tuổi cha mẹ bạn. (Cẩn thận!) |
| 叔叔 | 叔叔 | shū shu | Chú | Đàn ông tuổi cha mẹ bạn. (Cẩn thận!) |
| 美女 | 美女 | měi nǚ | Người đẹp | Chuẩn mực cho phụ nữ trẻ/nữ phục vụ. |
| 帅哥 | 帥哥 | shuài gē | Soái ca | Chuẩn mực cho nam thanh niên/nam phục vụ. |
| 老板 | 老闆 | lǎo bǎn | Ông chủ | Chủ cửa hàng, chủ doanh nghiệp. |
| 不好意思 | 不好意思 | bù hǎo yì si | Ngại quá / Xin lỗi | Lựa chọn an toàn nhất: Chỉ cần nói từ này và bỏ qua danh xưng! |
Mẹo cuối cùng: Tuyệt chiêu tối thượng
Nếu bạn đang hoảng sợ và không thể đoán được tuổi của họ, hoặc bạn chỉ đơn giản là không muốn mạo hiểm làm mất lòng ai đó, hãy bỏ qua hoàn toàn danh xưng.
Bắt đầu bằng 你好 (nǐ hǎo) hoặc, tốt hơn nữa là, 不好意思 (bù hǎo yì si).
Nó lịch sự, trung tính về giới tính và không có rủi ro. Nếu bạn bối rối về thời điểm sử dụng từ này so với "Duibuqi", hãy đọc bài phân tích của chúng tôi về Xin lỗi vs. Ngại quá trong tiếng Trung.
Nhưng nếu bạn muốn nghe giống người địa phương? Hãy nhảy lên chiếc taxi đó và tự tin gọi một tiếng 师傅.
