Bir akşam yemeği davetindesiniz. Ev sahibi size bir tabak kokmuş tofu (stinky tofu) ikram ediyor.
Eğer 我不吃 (Wǒ bù chī) derseniz, ev sahibi alınabilir. Az önce "Bunu yemem (iğrenç)" veya "Bunu yemeyi reddediyorum" dediniz.
Eğer 我没吃 (Wǒ méi chī) derseniz, ev sahibi şaşırabilir. Az önce "(Henüz) yemedim" dediniz.
İngilizcede (ve çoğunlukla Türkçede) "Hayır" sadece "Hayır"dır (veya "Yok"tur). Çincede "Hayır" bir hikaye anlatır. Bize Öznel Bir İradeyi mi yoksa Nesnel Bir Gerçeği mi temsil ettiğinizi söyler.
Eğer 不 (bù) ve 没有 (méiyǒu) kelimelerini birbirinin yerine geçebilir gibi kullanıyorsanız, muhtemelen kastetmediğiniz şeyler söylüyorsunuz. Hadi bunu düzeltelim.
Altın Kural: Öznel vs. Nesnel
"Geçmiş vs. Şimdiki Zaman"ı bir saniyeliğine unutun. Bu, daha sonra hatalara neden olan basitleştirilmiş kuraldır. Kelimelerin hissini öğrenmenizi istiyorum.
不 (Bù): Öznel Reddetme
不 kelimesini kişiliğiniz olarak düşünün. İradenizi, alışkanlıklarınızı ve fikirlerinizi temsil eder. Özneldir. (Türkçedeki Geniş Zaman -r/-mez eki veya Şimdiki Zamanın olumsuzu -miyor gibi düşünebilirsiniz: Yapmam, yapmıyorum).
- "İstemiyorum."
- "Bunu (alışkanlık olarak) yapmam."
- "Öyle değilim."
没有 (Méiyǒu): Nesnel Bildiri
没有 kelimesini bir tarih kitabı olarak düşünün. Gerçekleri, olayları ve sahipliği temsil eder. Nesneldir. (Türkçedeki "Yok" veya -di'li geçmiş zamanın olumsuzu -medi gibi düşünebilirsiniz: Yapmadım, yok).
- "Olmadı."
- "Ona sahip değilim (YOK)."
- "Yapmadım (henüz)."
Çince evet (ve hayır) demeyi doğru öğrenirken bu ayrım hayati önem taşır.
Zaman Çizelgesi (Ve Tuzak)
Tamam, şimdi zamandan konuşabiliriz. Ama "Öznel vs. Nesnel" kuralını aklınızın bir köşesinde tutun, çünkü istisnaları bu açıklar.
(Zaman kelimelerini cümlede nereye koyacağınızla ilgili zorlanıyorsanız, önce Çince cümle yapısı rehberimi inceleyin).
1. Şimdiki ve Gelecek: 不 Kullanın
Şimdiki zamandan veya gelecekten bahsediyorsanız, neredeyse her zaman 不 kullanırsınız.
我明天不去。 (Wǒ míngtiān bù qù.)
Yarın gitmeyeceğim/gitmem. (Niyetim bu).
2. Geçmiş Eylemler: 没有 Kullanın
Geçmişte bir eylem gerçekleşmediyse, 没有 kullanın.
我昨天没有去。 (Wǒ zuótiān méiyǒu qù.)
Dün gitmedim. (Gerçek).
3. Tuzak: Geçmiş Sıfatlar 不 Kullanır!
Yeni başlayanların %90'ının çuvalladığı yer burasıdır. "Geçmiş = Meiyou" diye düşünürler. YANLIŞ.
Geçmişte bir durumu (bir sıfatı) tanımlıyorsanız, yine de 不 kullanırsınız. Neden? Çünkü bir durum, tamamlanan veya başarısız olan bir "eylem" değildir. Bir tasvirdir.
- Yanlış: 昨天没冷。 (Zuótiān méi lěng.)
- Doğru: 昨天不冷。 (Zuótiān bù lěng.)
- Çeviri: Dün soğuk değildi.
"Tavır" Farkı: Bir Vaka Çalışması
吃 (chī - yemek) fiiline geri dönelim. Burada yanlış olumsuzluğu kullanmak havanızı tamamen değiştirir.
Alışkanlık Olan "Hayır" (Yemem)
我不吃肉。 (Wǒ bù chī ròu.)
Et yemem.
Bağlam: Vejetaryenim. Bu benim prensibim.
İnatçı "Hayır" (Yemeyeceğim)
我不吃！ (Wǒ bù chī!)
Yemeyeceğim! / Yemiyorum!
Bağlam: Kızgınsınız veya size sunulan yemeği reddediyorsunuz.
Olguya Dayalı "Hayır" (Yemedim)
我没吃早饭。 (Wǒ méi chī zǎofàn.)
Kahvaltı yemedim.
Bağlam: Sadece bir gerçeği belirtiyorum. Şu an aç olabilirim.
İstisnalar: "Bilmek", "Olmak" ve "Sahip Olmak"
Bazı fiiller inatçıdır. Standart zaman kurallarına uymayı reddederler.
1. 是 (Shì - Olmak) & 知道 (Zhīdào - Bilmek)
Bunlar geçmişte bile olsa neredeyse HER ZAMAN 不 alırlar. Neden? Çünkü "olmak" ve "bilmek" tek seferlik eylemler değil, sürekli durumlar olarak görülür.
我以前不知道。 (Wǒ yǐqián bù zhīdào.)
Eskiden bilmiyordum. (mei zhidao DEĞİL)
Bu aynı zamanda 会 (huì) veya 能 (néng) gibi modal fiiller için de geçerlidir. Bunlara daha derinlemesine dalmak istiyorsanız, Hui vs Neng vs Keyi yazımıza göz atın.
2. 有 (Yǒu - Sahip olmak/Var olmak)
Bu fiil 没 ile evlidir. Ayrılmazlar. ASLA "Bu you" diyemezsiniz. (Bizdeki "Yok" kelimesinin tam karşılığı Méiyǒu'dur).
我没有钱。 (Wǒ méiyǒu qián.)
Param yok.
"Le" Alerjisi
İşte yerçekimi kadar katı bir dilbilgisi kuralı: 没有 (méiyǒu), 了 (le)'yi yer.
Genellikle 了 (le)'nin geçmiş zamanı (teknik olarak tamamlanmayı) işaret ettiğini öğrenirsiniz. Bu yüzden mantıken şöyle düşünürsünüz: "Satın almadım", Wo meiyou mai le olmalı.
Durun.
了 bir eylemin tamamlandığını belirtir. 没有 bir eylemin gerçekleşmediğini belirtir. Bu iki kavram düşmandır. Eğer gerçekleşmediyse, tamamlanmış olamaz.
- Yanlış: 我没有买了。
- Doğru: 我没有买。 (Wǒ méiyǒu mǎi.)
Hızlı Başvuru Sözlüğü
| Basitleştirilmiş | Geleneksel | Pinyin | Anlam | Olumsuzluk Ortağı |
|---|---|---|---|---|
| 不 | 不 | bù | Değil / Hayır | Şimdiki, Gelecek, Alışkanlıklar, Sıfatlar, 是 |
| 没 | 没 | méi | Yok / -medi | Geçmiş Eylemler, 有 |
| 有 | 有 | yǒu | Var / Sahip olmak | Her zaman 没 |
| 是 | 是 | shì | Olmak | Her zaman 不 |
| 知道 | 知道 | zhīdào | Bilmek | Her zaman 不 |
Hızlı Çıkarımlar
- Hissi Kontrol Edin: Reddediyor musunuz / fikrinizi mi belirtiyorsunuz? 不 kullanın. Bir gerçeği mi bildiriyorsunuz? 没有 kullanın.
- Fiili Kontrol Edin: 有 (sahip olmak/var) mı? Her zaman 没 kullanın. 是 (olmak) mı? Her zaman 不 kullanın.
- Geçmişi Kontrol Edin: Bir eylem miydi? 没有 kullanın. Bir sıfat/his miydi? 不 kullanın (örn. 不开心 - mutlu değildi).
- Le'yi Öldürün: 没有 ve 了'yi asla aynı odaya koymayın.
