Anahtarlarınızı arıyorsunuz. Ev arkadaşınız soruyor: "Buldun mu?"
Cevap veriyorsunuz: 我看！ (Wǒ kàn!)
Ev arkadaşınız size boş boş bakıyor. Neden? Çünkü az önce, "Bakıyorum!" dediniz.
Onları bulduğunuzu söylemediniz. Onları gördüğünüzü bile söylemediniz. Sadece gözlerinizi odaya çevirdiğinizi ilan ettiniz.
İngilizcede "Look" ve "See" kelimeleri bazen birbirinin yerine geçebilir. Ancak Çincede (tıpkı Türkçedeki "Bakmak" ve "Görmek" ayrımı gibi), bu ikisi Eylem vs. Sonuç adı verilen bir mantıkla kesin olarak ayrılır.
Çinli arkadaşlarınızın kafasını karıştırmayı bırakmak istiyorsanız, bakmanın sadece bir çaba, görmenin ise başarı olduğunu anlamanız gerekir.
Mantık: Okçu
Çince fiilleri anlamak için, bir hedefe ok atan bir Okçuyu düşünün.
Bu olayın iki ayrı aşaması vardır:
- Atış (Eylem): Okçu yayı gerer ve bırakır.
- Vuruş (Sonuç): Ok aslında hedefin tam ortasına isabet eder.
Çincede, 看 (kàn) sadece Eylemdir. "Bakmak" veya "görmeye çalışmak" anlamına gelir. Hiçbir şeyi garanti etmez. Bütün gün 看 yapabilir (bakabilir) ve hiçbir şey görmeyebilirsiniz.
Okun hedefe vurduğunu doğrulamak için Sonucu eklemelisiniz: 见 (jiàn).
Formül:
Fiil (Eylem) + Sonuç = Tamamlanmış Eylem
看 (Bakmak) + 见 (Algılamak) = Görmek
Temel Kelime Bilgisi: Gözler ve Kulaklar
Bu mantık sadece gözleriniz için geçerli değildir. Kulaklarınız için de geçerlidir. "Duyamadan" sadece "dinleyebilirsiniz" (hepimiz o konuşmaları yapmışızdır).
İşte temel kelime bilgisi. Türkçedeki mantıkla birebir örtüştüğüne dikkat edin.
| Basitleştirilmiş | Geleneksel | Pinyin | Anlam | Mantık |
|---|---|---|---|---|
| 看 | 看 | kàn | Bakmak / İzlemek | Sadece Eylem (Çaba) |
| 见 | 見 | jiàn | Algılamak | Sadece Sonuç (Başarı) |
| 看见 | 看見 | kànjiàn | Görmek | Eylem + Sonuç |
| 听 | 聽 | tīng | Dinlemek | Sadece Eylem (Çaba) |
| 听见 | 聽見 | tīngjiàn | Duymak | Eylem + Sonuç |
Dilbilgisi Tuzağı: Olumsuzluk (Bu vs. Mei)
Yeni başlayanların %90'ının çuvalladığı yer burasıdır.
"Görmedim" demek istiyorsanız, içgüdünüz 不 (bù) kullanmaktır çünkü "Hayır/Değil" için standart kelime budur.
Bunu yapmayın.
- 不 (bù) Eylemi olumsuzlar (Reddetme/Gelecek). (Bakmam / Bakmayacağım).
- 没 (méi) Sonucu olumsuzlar (Başarısızlık/Geçmiş). (Görmedim).
Eğer 我看不见 derseniz (yapının içinde bu kullanarak), bu aslında "Göremiyorum" (Sonuç Potansiyeli/İmkansızlık) anlamına gelir. Ancak sadece 我不看见 derseniz, dilbilgisi açısından bozuk duyulur, "Görmek sonucuna tesadüf etmem" gibi anlamsız bir şey olur.
Eylemin tamamlanmasını olumsuzlamanız gerekir. Denediniz ama başaramadınız.
[IMAGE: Comparison Chart. Left Side: "我不看 (Wǒ bù kàn)" showing a person with arms crossed refusing to look. Right Side: "我没看见 (Wǒ méi kànjiàn)" showing a person looking around confused with question marks.]
Yanlış Yol:
我不看见。 (Hatalı dilbilgisi)
Doğru Yol (Geçmiş Başarısızlık):
我没看见。(Wǒ méi kànjiàn.) Görmedim / Görmüş değilim.
Doğru Yol (Reddetme):
我不看。(Wǒ bù kàn.) Bakmam / Bakmayacağım / Bakmayı reddediyorum.
Mandarin Çincesine yeni başlıyorsanız, bu ayrımı erkenden ezberlemek sizi yıllarca sürecek kötü alışkanlıklardan kurtaracaktır.
"Kutsal Kase" Cümlesi
Bu kavramı anladığınızı kanıtlamak istiyorsanız, farkı mükemmel bir şekilde gösteren tek bir cümle vardır. Bunu ezberleyin.
我看了，可是没看见。看(Wǒ kàn le, kěshì méi kànjiàn.)
Baktım (Eylem yapıldı), ama görmedim (Sonuç başarısız).
'dan sonraki 了 (le) ekine dikkat ettiniz mi? O, bakma eyleminin gerçekleştiğini belirtir. Ancak sonuç gerçekleşmediği için, ikinci yarıda 没 (méi) kullanırız.
Diyalog: Kayıp Telefon
İşte gerçek hayatta bu durum şöyle yaşanır. İki arkadaş kayıp bir telefonu arıyor. B Konuşmacısının Eylem ve Sonuç arasında nasıl geçiş yaptığına dikkat edin.
- Konuşmacı A: 你在做什么？ (Nǐ zài zuò shénme?) - Ne yapıyorsun?
- Konuşmacı B: 我在找我的手机。 (Wǒ zài zhǎo wǒ de shǒujī.) - Telefonumu arıyorum (bakıyorum).
- Konuşmacı A: 你看见了吗？ (Nǐ kànjiàn le ma?) - Gördün mü?
- Konuşmacı B: 没看见。我看了桌子上，但是不在那里。 (Méi kànjiàn. Wǒ kàn le zhuōzi shàng, dànshì bù zài nàlǐ.) - Görmedim. Masanın üstüne baktım ama orada değil.
(Not: 找 (zhǎo) "aramak" anlamına gelen bir başka "Eylem" fiilidir. Eğer bulursanız, sonuç 找到 (zhǎodào) yani "bulmak" olur.)
İleri Düzey Nüans: Göre-mi-yorum
Üçüncü bir durum daha vardır. Ya bakmak istiyorsunuz ama sinemada önünüzde uzun boylu biri duruyor?
"Görmedim" (Geçmiş) demezsiniz. "Göre-mi-yorum" (Potansiyel/Yeterlilik) dersiniz.
Bunun için, 不'yu Eylem ve Sonuç arasına sandviç yaparız.
我看不见。(Wǒ kàn bu jiàn.)
Göremiyorum. (Fiziksel olarak imkansız).
Bu 我没看见 (Görmedim) demekten farklıdır.
- Méi kànjiàn: Nesne orada olabilir ama ben fark etmedim/görmedim.
- Kàn bu jiàn: Görmem imkansız (çok karanlık, körüm veya görüş açım kapalı).
Hızlı Çıkarımlar
- Eylem vs. Sonuç: 看 (Kàn) sadece gözlerinizi yöneltmektir (Bakmak). 看见 (Kànjiàn) görüntüyü gerçekten kaydetmektir (Görmek).
- Méi ile Olumsuzlayın: Bir şeyi görmediyseniz, Bu değil, her zaman 没 (Méi) kullanın.
- Kulaklar için de Geçerli: Bu mantık 听 (Dinlemek) vs 听见 (Duymak) için de tıpatıp aynı şekilde çalışır.
